Η ιστορία ενός ανθρώπου πεισματικά δεμένου με τον τόπο του
Το 1998, ο Ζαμπλόν Σιμίντοφ, Αφγανός Εβραίος, επιστρέφει στην Καμπούλ από ταξίδι στο Τουρκμενιστάν. Με την επικράτηση των Ταλιμπάν, η κατάσταση στην Καμπούλ ήταν έκρυθμη και φροντίζει να στείλει τη γυναίκα του και τις κόρες του στο Ισραήλ. Το σπίτι του καταστράφηκε στον πόλεμο και ο ηλικιωμένος ραβίνος Ισαάκ Λέβι, τον δέχεται για να μείνει μαζί του στην ερειπωμένη συναγωγή της Καμπούλ.
Η σχέση τους όμως δεν εξελίχθηκε καλά. Τσακωνόταν σε τέτοιο βαθμό που αλληλοκαταγγέλλονταν στις αρχές των Ταλιμπάν. Ο Λεβί κατηγορούσε τον Σιμίντοφ ότι έκλεβε εβραϊκά κειμήλια, ενώ ο Σιμίντοφ κατηγορούσε τον Λεβί ότι είχε μετατρέψει τη συναγωγή σε πορνείο και πουλούσε αλκοόλ. Ήταν τέτοια η εχθρότητα μεταξύ τους που και οι δύο κατήγγειλαν ο ένας τον άλλον στους Ταλιμπάν ως κατασκόπους της ισραηλινής Μοσάντ. Επίσης, ο Σιμίντοφ διέδιδε φήμες ότι ο Λέβι είχε ασπαστεί το Ισλάμ.
Στο διάστημα μεταξύ 1998 και 2001, και οι δύο συνελήφθησαν από τους Ταλιμπάν και φυλακίστηκαν στο ίδιο κελί. Όπως ήταν φυσικό, η διαμάχη τους συνεχίστηκε και μέσα στη φυλακή με τόσο πάθος, σε σημείο που οι φύλακες δεν άντεχαν τη φασαρία. Οι Ταλιμπάν κάποια στιγμή κουράστηκαν τόσο πολύ από τους καβγάδες τους που κυριολεκτικά τους πέταξαν έξω από τη φυλακή λέγοντάς τους να φύγουν και να μην ξαναγυρίσουν, γιατί οι καβγάδες τους ήταν ανυπόφοροι
Όμως ο κύλινδρος της Τορά της συναγωγής, που χρονολογούνταν από τον 15ο αιώνα, κατασχέθηκε από τους Ταλιμπάν. Ο κύλινδρος της τορά είτε πουλήθηκε στη μαύρη αγορά είτε καταστράφηκε στους βομβαρδισμούς του 2001. Από τότε, η συναγωγή της Καμπούλ δεν είχε δική της Τορά, γεγονός που καθιστούσε τις θρησκευτικές τελετές ελλιπείς. Ο Σιμίντοφ ορκίστηκε να τη βρει.
Παρά τη μεταξύ τους έχθρα, η σχέση των δύο Εβραίων με τους μουσουλμάνους γείτονές τους ήταν καλή, ήταν μια σχέση αλληλοβοήθειας. Οι γείτονες τους έβλεπαν ως ιδιόρρυθμες φιγούρες και όχι ως εχθρούς. Ο Σιμίντοφ είχε σχέσεις με μουσουλμάνους. Διατηρούσε εστιατόριο στην Καμπούλ, στο ίδιο ερειπωμένο κτίριο της συναγωγής. Οι πελάτες του ήταν κυρίως μουσουλμάνοι Αφγανοί και ξένοι που βρίσκονταν στην Καμπούλ και έβγαζε την κιπά του όταν ήταν στο εστιατόριο, λέγοντας ότι αλλιώς οι πελάτες μπορεί να σχημάτιζαν κακή εντύπωση. Τηρούσε την αργία του Σαββάτου, αλλά έβλεπε τηλεόραση αν την είχε ανοίξει κάποιος μη Εβραίος. Με τη μείωση της διεθνούς παρουσίας και την επιδείνωση της ασφάλειας στην Καμπούλ, το εστιατόριο άρχισε να μην πηγαίνει καλά.
Ο ηλικιωμένος Λεβί ήταν πιο φτωχός, πιο απομονωμένος και εξαρτημένος από βοήθεια. Ο Λεβί πέθανε το 2005. Η τελευταία του επιθυμία ήταν να ταφεί στο Ισραήλ. Η σορός του μεταφέρθηκε στο Ισραήλ και ενταφιάστηκε στο Όρος των Ελαιών στην Ιερουσαλήμ. Μετά τον θάνατο του Λέβι, ο Σιμιντόφ δήλωσε ότι τον συγχωρεί για όλα, αν και συνέχισε να υποστηρίζει ότι ο Λέβι ήταν ο υπαίτιος για την απώλεια της αρχαίας Τορά.
Έτσι, ο βαθιά δεμένος με τη γη του Αφγανιστάν, ο πεισματάρης και εκρηκτικός Σιμίντοφ, απέμεινε ως «Ο τελευταίος Εβραίος του Αφγανιστάν».
Η ιστορία τους έγινε θεατρικό έργο στη Νέα Υόρκη, ντοκιμαντέρ στο Βέλγιο, και συζητήθηκε σε εφημερίδες σε όλο τον κόσμο. Δύο Εβραίοι, μόνοι τους στη μόνη χώρα που αναγνώριζαν ως πατρίδα τους.
Έλεγε: «Είμαι άνθρωπος χωρίς φόβο. Δεν θα εγκαταλείψω ποτέ το Αφγανιστάν εξαιτίας των Ταλιμπάν ή οποιουδήποτε άλλου». Όταν τον ρωτούσαν γιατί δεν φεύγει για το Ισραήλ, όπου ζούσαν η γυναίκα και οι δύο κόρες του, απαντούσε: «Να πάω στο Ισραήλ; Τι δουλειά έχω εκεί; Δεν μιλάω Εβραϊκά. Είμαι Αφγανός»
Μαζί με όλα αυτά, ένας επιπλέον λόγος που δίσταζε να φύγει ήταν ότι η αναχώρησή του για το Ισραήλ θα τον υποχρέωνε να δώσει στη γυναίκα του το θρησκευτικό διαζύγιο («γκετ») που του ζητούσε. Στο Ισραήλ, η άρνηση χορήγησης θρησκευτικού διαζυγίου στη γυναίκα, μπορεί να οδηγήσει σε φυλάκιση.
Λίγες εβδομάδες μετά την πλήρη επικράτηση των Ταλιμπάν, ο αμερικανοεβραίος επιχειρηματίας Μότι Καχάνα προσφέρθηκε να τον φυγαδεύσει στο Ισραήλ με αεροπορική πτήση. Ο Σιμίντοφ αρνήθηκε ζητώντας…. χρηματική αποζημίωση από τον… Καχάνα, για την περιουσία που άφηνε στην Καμπούλ. Φυσικά ο Καχάνα αρνήθηκε δηλώνοντας «Δεν είμαι babysitter, είμαι εδώ για να σώζω ζωές». Η άρνηση αυτή και οι εξωφρενικές απαιτήσεις που πρόβαλε, μάλλον ήταν ένα πρόσχημα και το πιθανότερο είναι να είχε σχέση με την υποχρέωση του Σιμίντοφ να δώσει διαζύγιο στη γυναίκα του μόλις έφτανε στο Ισραήλ και όχι με πραγματικές οικονομικές απαιτήσεις.
Τελικά, ο Σιμίντοφ, φοβούμενος τον ISIS άλλαξε γνώμη και ζήτησε να φυγαδευτεί. Αυτή τη φορά όμως πρόβαλε ως όρο να διασωθούν και 30 γείτονές του της φυλής Χαζάρα που στο παρελθόν είχαν σφαγιαστεί από τους Ταλιμπάν και του ζητούσαν να τους βοηθήσει να φύγουν μαζί του.
Τον Σεπτέμβριο του 2021, ο Καχάνα οργάνωσε επιχείρηση διάσωσης για τον Σιμίντοφ και 18 μουσουλμάνους γείτονες του που ανήκαν στη φυλή των Χαζάρα. Όμως η ομάδα του Καχάνα δεν βρήκε 18 άτομα να τους περιμένουν, αλλά ο Σιμίτοφ είχε μαζέψει …. 100. Τελικά, μαζί με τον Σιμίντοφ, σώθηκαν και άλλοι 30 άνθρωποι κυρίως γυναίκες και παιδιά. Ταξίδεψαν οδικώς μέχρι το Πακιστάν. Μετά το τέλος της επιχείρησης, ο Καχάνα είπε: «Το πιο δύσκολο πράγμα που έκανα ποτέ ήταν να ασχοληθώ με αυτόν τον τύπο. Έχω δει πολλούς τρελούς ανθρώπους στη δουλειά μου, αυτός είναι σίγουρα στην κορυφή της λίστας.»
Στο Πακιστάν, ο Σιμίντοφ έμεινε για αρκετές εβδομάδες περιμένοντας γραφειοκρατικές διατυπώσεις. Από εκεί, έδωσε επιτέλους το διαζύγιο στη γυναίκα του το οποίο αρνούνταν για 20 χρόνια.
Από το Πακιστάν πήγε στην Κωνσταντινούπολη όπου παρέμεινε για τρία χρόνια, μάλλον επειδή του άρεσε η ζωή εκεί.
Σήμερα ζει στο Ισραήλ, σε οίκο ευγηρίας, με την υγεία του να έχει επιδεινωθεί, καθηλωμένος σε αναπηρικό αμαξίδιο, νοσταλγεί το σπίτι του και τη συναγωγή της Καμπούλ. Σε μια συνομιλία με δημοσιογράφο, είπε «Α, ωραία να μιλάω με κάποιον που καταλαβαίνει τη γλώσσα μου»
Όμως υπάρχει και μια παράλληλη ιστορία, αυτή της εβραίας Τόβα Μοράντι.
Η Τόβα Μοράντι, εβραία του Αφγανιστάν, για να γλιτώσει από τους διωγμούς, αναγκάστηκε στα 16 της χρόνια να παντρευτεί μουσουλμάνο. Για δεκαετίες ζούσε ως μουσουλμάνα, αλλά ποτέ δεν απαρνήθηκε την εβραϊκή της ταυτότητα. Η Τοβά Μοράντι, στο τέλος της δεκαετίας του 1990, για ένα περίπου μήνα, έκρυψε τον ραβίνο Ισαάκ Λεβί, γιατί οι Ταλιμπάν τον υποπτεύονταν ως συνεργάτη του Ισραήλ. Όταν οι Ταλιμπάν τον αναζήτησαν στο σπίτι της , αυτή είπε ότι ο άνθρωπος αυτός «είναι μουσουλμάνος και πηγαίνει στο τζαμί». Αν και οι γείτονες υποψιάζονταν την αλήθεια, ο σεβασμός προς την οικογένεια του συζύγου της λειτούργησε ως ασπίδα προστασίας για τον Ισαάκ Λεβί.
Η ταυτότητα της Μοράντι ήταν κοινό μυστικό στη γειτονία της και φοβόταν για τη ζωή της και τα παιδιά της. Σε μια μαζική επιχείρηση, η Μοράντι, σε ηλικία 83 ετών, φυγαδεύτηκε μαζί με πολλά από τα παιδιά της και 10 εγγόνια της. Σήμερα, τα παιδιά της Μοράντι ζουν στον Καναδά, γνωρίζουν τις εβραϊκές ρίζες τους αλλά είναι μουσουλμάνοι. Τα παιδιά της Μοράντι, ως μουσουλμάνοι μπορούν να αντιμετωπίσουν ισλαμοφοβία ενώ λόγω της εβραϊκής ρίζας τους φοβούνται τον αντισημιτισμό. Μπορεί να αντιμετωπιστούν ως ξένοι ακόμη και μέσα στην ίδια την Αφγανική κοινότητα του Καναδά και να χάσουν την κοινωνική στήριξη που τους προσφέρει η κοινότητα στην οποία ανήκουν.
Τελικά δεν ήταν ο Σιμίντοφ ο τελευταίος εβραίος που εγκατέλειψε το Αφγανιστάν, αλλά η ηρωϊδα Τόβα Μοράντι που έφυγε από το Αφγανιστάν στο τέλος του Οκτωβρίου του 2021.